A ferida imaxinaria (Xerais, 2024) achega á literatura galega a temática do doppelgänger, o dobre misterioso, que aparece xa na mitoloxía e nos contos de fadas, e que foi collendo pulo a partir do romanticismo para acabar por prefigurar as teorizacións de C. G. Jung sobre a “sombra”, o aspecto inconsciente da personalidade, ás veces representada como serpe, monstro ou diaño. Nesta novela Berta Dávila busca unha linguaxe que se desdobre no recoñecemento da outra, de todas as posibilidades que ofrecen os espellos nos mapas.
A protagonista desta historia é unha muller nova que traballa escribindo artigos de clickbait para Internet. Cando morre o seu pai decide traer á casa dous peixes laranxas que lle fagan compaña e aos que chamará Cleo e Rob. A chegada dos peixes propicia o desenvolvemento dun proceso disociativo. De súpeto todo o seu mundo xira en torno ao floreiro dos peixes, que ela incuba coma se fose un niño. Esta dedicación absurda confírelle significado ás súas rutinas solitarias. Os dos dous peixes axiña amosan personalidades contrapostas. Cleo é o peixe dominante, e Rob, o “esmirrado”, convértese no favorito.
Doutra banda, Beatriz é a irmá maior dominante da protagonista. Este xogo de sombras estrutura toda a novela. Quizais a vida non é máis ca un crebacabezas de dúas pezas. As nosas decisións marcan o camiño. O si ou o non. A afirmación ou a negación de nós mesmas. Despois da morte do pai, cómpre arranxar e pór á venda a casa familiar de Soutelo, preto de Viveiro, tarefa que acabará asumindo Beatriz. A viaxe a Soutelo é o retorno á encrucillada das orixes, o lugar preciso en que desfacer o nobelo.
A casa de Soutelo representa o pasado reprimido, a orixe do conflito. Ao pouco tempo de enfermar, o pai percibira que a bisagra da porta principal rompera, pero xa non foi quen de arranxar a porta. O escenario fíxose propicio para as fugas das fillas. Beatriz, como descubriremos, sofre un desdobramento da súa personalidade. Non é só o feito da súa tendencia patolóxica á mentira, a fuxir nos escenarios das súas invencións. Ademais, na web asume a identidade dunha tarotista, Marián Rubí. A disociación é unha estratexia das experiencias post-traumáticas. “Algo espantoso” (é o título dun dos capítulos da novela) debeu (ou non) ocorrer. Quizais o silencio é a mellor esperanza. No caso da irmá máis nova, a súa tendencia é á fuxida en mundos da fantasía e da imaxinación. Beatriz, pola contra, é dalgún xeito máis consciente do poder da súa sombra, e converterase na irmá vingadora.
A relación entre a outra parella de irmás da novela non resulta igual de ben. Aquí produciuse unha ruptura entre as dúas. Mais mesmo desde a separación hai anécdotas que as vencellan. Quizais nalgures hai alguén sufrindo o mesmo conflito ca nós, escribindo as palabras do noso mesmo trauma. A nosa dobre pode estar aquí ou en calquera parte, xurdir de cada escenario, de cada traxedia na que nos reflectimos. Os camiños están a cruzarse en todos os tempos, a cada instante. Os mapas están habitados por unha multitude de espellos. Quizais todas as nosas experiencias son a mesma experiencia, as mesmas imaxes do mesmo dó, a mesma ferida que non se recoñece. A vida é unha novela cunha capacidade infinita de repetir os mesmos argumentos.
Marga, a irmá maior, é escultora, e vai pasar unha estadía nunha casa de cristal en Soutelo, unha xoia arquitectónica. Esta casa moderna e aberta á vexetación actúa como espello da vella casa familiar da outra parella de irmás. O dó desenvólvese entre catro paredes en espazos pechados, no entorno familiar, no acubillo da terra. A casa é a mesma fortaleza dos contos de terror góticos. Nese tempo da súa estadía Marga non parece facer grandes avances coa súa arte. Dalgún xeito, vese posuída pola sensación de enclaustramento e polas súas reflexións desacougantes sobre a propia situación familiar, o pai enfermo, a irmá que marchou. Cara ao final atopa a catarse na liberación dun ganso que os veciños tiñan encerrado nun cortello. Esta liberación é o que querería para ela mesma, fuxir do aborrecemento que sentiu na casa de cristal, desa escuridade dos soños acabados de nacer, das falsas promesas dos comezos novos, da carga xorda da culpa.
Paula, a irmá pequena, é o personaxe máis escuro da novela. Ela é quen decidiu romper con todo. Tamén foi a compañeira de piso da protagonista antes de gañar un premio nun concurso televisivo. As dúas parellas de irmás quedan así conectadas no infinito xogo de espellos. Paula instálase nun hotel para seguir a eclipse que se fai visible neses días desde Viveiro. Quizais esta eclipse é un mal agoiro. A lúa tamén é o dopplegänger do sol, a súa sombra que chegou para devoralo, como as dúas parellas de irmás a un tempo están a piques de devorar os pais. É así que a vida sucede como unha serie de efectos cuxas causas non recoñecemos. Quizais o único misterio é o tempo, a sucesión inexplicable de anécdotas que ninguén pon en marcha. Como afirma Marián Rubí, a outra identidade de Beatriz, non podemos facer plans cando estamos suxeitas aos designios. Mais probablemente a fuxida non será de todo posible. A liberación só durará uns instantes, o momento da eclipse. Ese mesmo día anunciado, Paula cae da súa bici nun arbusto e ve expirar o ganso que a súa irmá deixara ceibe na fin da súa estadía en Soutelo. Toda liberación é, quizais, produto da fantasía, unha ilusión óptica temporal e marabillosa coma unha eclipse total de sol. A felicidade non fora proxectada. Os fogares desaparecen dos mapas. Mais, decididamente, este vai ser o tempo delas. É quizais o momento de se instalaren na eclipse, nesa esperanza sen memoria.
donadeseu 